Қорқыт Ата жалпы

Қорқыт Ата жалпы

Қорқыт Ата – түркі халықтарының бір ортақ ұлағатты ойшы, жырау, қобызшысы. Қорқыт Ата дәуірінде із, артын әдеби-музыкалық мұра қалдырған ұлы тарихи тұлға. Қорқыт Ата өмір салған кезең жайлы ғылымда алуан болжамалар қалыптасты. Дегенмен зерттеудің көбі Қорқыт Ата Сырдарияның жағасында өмір салған. Зерттеулер Қорқыттың оғыз-қыпшақ тайпа бірлестігінде оныншы ғасыр бастауында дүниеге келген деген тұжырымдалар бар. Рашид әд-Дин “Жамиғ Ат-Тауарих” атаулы тарихи шежіре жасаған, онда ол Қорқыттың қайы тайпасынан шыты деген ой жасады. Ғалым Әбілғазының “Түрік шежіресінде” Қорқыттың тегі баят деген тұжырым жасады, онда ол оғыздың елбегі болғандығы, және тоқсан бес жаста қайтыс болғандығы туралы тұжырымдар айтылады.

Сырдарияның бойына бері жерде Қорқыттың зираты болғаны туралы Ә.Диваев, т.б. ғалымдардың өз еңбектерінде жазылға. Ә.Қоңыратбаев жұмыстарында Қорқыт он бірінші ғасыр бастауында қайтыс болған делінсе, Ә.Марғұланның зерттеулерінде ол 7 – 8 ғасырлар арасында өмір салған десті пікірлер бар. Қазақ философиясының тарихнамасында Қорқыт – елдің бірлігін нығайтып, түркілер дүниетанымының негізін құрған ұлы ақылшы, философ-гуманист ретінде танылады.

Қорқыт туралы аңыздарда оның бойында бар үш түрлі қасиет ерекше көрінеді. Біріншісі, Қорқыт оғыз-қыпшақ ұлысынан шыққаны туралы бақсысы. Екіншісі – күйші, және қобыздың сарынын тұңғыш туындатқан өнерші. Үшіншісі – танымал жырау, себебі оның жырлары оғыз-қыпшақ тайпаларының өмірі анық бейнеленген тарихи маңызды мұра. Түркі халықтары фольклорында Қорқыт Ата жайлы аңыздардың бірінде оның туылуы жайлы айтылады. Қорқыт Ата — түркі халықтарының оғыздар ұлысынан шыққан  сәуегей, бақсы, күйші, және жыр салу өнерінің бабасы болғаныа белгілі.

Қорқыт Ата күйлері

Қорқыттың өз ұрпақтана қалдырған алып мұралары – қобыздық күйлері — “Қорқыт”, “Желмая”, “Тарғыл тана”, “Елімай”, “Ұшардың ұлуы”.

«Ұшардың ұлуы» күйі

«Ұшардың ұлуы» — Қорқыт Атаның күйлерінің бірі. Ежелден келген аңыз-әңгімелерге қарағасақ, ежелгі бір заманда бір шаңырақтық астында жалғыз ұл бала және ата-анасы өмір сүріпті. Ұл бала өзінің жақсы көрген Ұшар атаулы иті болған. Күндердің бір күні бала дүниеден кетіп жерлені. Дәл сол уақытта Ұшар жоғалып кетеді. Анасы итті іздеп келгенде ол баланың зираты қасында жатқанын көреді. Бұл оқиғаны бақылаған Қорқыт «Ұшардың ұлуы» атты күй шығарады.

 

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *